Cognitieve gedragstherapie verslaving

Wat is cognitieve gedragstherapie bij verslaving?

Cognitieve gedragstherapie is geen zweverige praattherapie. Het is een actieve, doelgerichte aanpak die zich richt op het hier en nu. Het kernidee is simpel, maar ontzettend effectief: jouw gedachten, gevoelens en gedrag beïnvloeden elkaar. Bij een verslaving zitten deze drie elementen vaak vast in een vicieuze cirkel.

CGT helpt je om die cirkel te doorbreken. Het focust zich specifiek op de patronen die jouw verslavingsgedrag in stand houden. Je leert herkennen welke gedachten direct leiden tot het ongezonde gedrag. Denk bijvoorbeeld aan die gedachte die opkomt vlak voordat je toegeeft aan de drang. We gaan samen kijken naar de connectie tussen jouw automatische gedachten en jouw acties.

De basisprincipes van CGT bij verslavingszorg

De kracht van CGT ligt in de praktische toepassing. Het is een samenwerking waarin jij de regisseur bent van je eigen verandering. We werken aan specifieke doelen. Dit zijn de pijlers waarop we bouwen:

• Het identificeren van triggers: Welke situaties, mensen of emoties zetten de drang in werking?

• Het aanpakken van disfunctionele gedachten: Zijn je gedachten realistisch of kleuren ze de situatie onnodig negatief of verleidelijk?

• Het aanleren van copingvaardigheden: Wat doe je in plaats van toegeven aan de verslaving?

• Het voorkomen van terugval: Hoe bouw je een solide basis voor blijvend herstel van je verslaving?

Door deze stappen te doorlopen, krijg je meer controle. Je leert dat je niet je verslaving bént, maar dat je gedrag hebt ontwikkeld dat je kunt veranderen.

Hoe helpt CGT jou om triggers te herkennen?

Triggers zijn de stille aanjagers van verslaving. Ze kunnen extern zijn, zoals een bepaalde plek waar je vroeger gebruikte, of intern, zoals stress of angst. Veel mensen met een verslavingsprobleem merken de triggers pas op nadat het al te laat is. CGT maakt je een detective van je eigen gedrag.

Je gaat gedragsanalyses doen. Dit klinkt misschien technisch, maar het is eigenlijk heel logisch. Je noteert wanneer de drang sterk werd. Wat gebeurde er vlak daarvoor? Wat dacht je? Wat voelde je in je lichaam? Door dit nauwkeurig bij te houden, zie je patronen ontstaan die je voorheen ontgingen. Dit inzicht in jouw persoonlijke uitlokkers voor verslavend gedrag is de eerste, cruciale stap.

VIDEO: Inleiding tot cognitieve gedragstherapie voor stoornissen in het middelengebruik

Het belang van ‘cognitieve herstructurering’

De ‘cognitieve’ kant van CGT richt zich op je interne dialoog. Vaak gaan mensen die worstelen met een verslaving bepaalde gedachten herhalen die hun gedrag goedpraten. Zinnen als: “Ik verdien dit wel even,” of “Eén keer kan geen kwaad,” zijn typische voorbeelden. Deze gedachten zijn vaak automatische piloot.

Tijdens de therapie leer je deze gedachten kritisch te bevragen. We noemen dit cognitieve herstructurering. Je stelt jezelf vragen als:

• Welk bewijs heb ik dat deze gedachte 100% waar is?

• Wat is een meer gebalanceerd perspectief op deze situatie?

• Welke negatieve gevolgen heeft deze gedachte voor mijn lange termijn doelen?

Door deze ‘verkeerde’ gedachten om te buigen naar realistische en constructieve gedachten, vermindert de emotionele lading die leidt tot de drang. Je bouwt zo een sterkere mentale weerstand op tegen de verleiding.

Nieuwe vaardigheden aanleren: Gedragsverandering centraal

Weten wat je moet doen is één ding; het daadwerkelijk doen is vaak de uitdaging. CGT biedt technieken om nieuw, gezond gedrag in te oefenen. Dit gaat verder dan alleen het vermijden van de verslavende stof of activiteit. Het gaat om het vervangen van het oude gedrag door iets nieuws en beters.

Je leert specifieke vaardigheden aan, afgestemd op jouw situatie. Dit zijn bijvoorbeeld technieken om met sterke emoties om te gaan zonder terug te vallen. Denk aan: stressreductietechnieken bij terugvalpreventie. Of misschien moet je leren hoe je ‘nee’ zegt tegen druk van buitenaf. Het oefenen van deze nieuwe reacties, soms zelfs thuis of in rollenspellen tijdens de sessies, maakt ze automatisme.

Omgaan met de drang (craving)

De drang, of ‘craving’, voelt vaak overweldigend. Het is een golf die je dreigt mee te slepen. CGT leert je dat een drang, hoe intens ook, altijd weer afneemt als je er niet aan toegeeft. Het is tijdelijk.

Je oefent met ‘uitstelgedrag’. In plaats van direct toe te geven, pas je een afleidingstechniek toe. Dit kan zijn: een korte wandeling maken, een vriend bellen, of een ontspanningsoefening doen. Het doel is om de piek van de drang te overbruggen. Vaak merk je dat na 15 tot 30 minuten de intensiteit aanzienlijk is afgenomen. Je hebt dan de controle behouden en je zelfvertrouwen groeit enorm.

CGT en de rol van levenstijl

Verslaving heeft vaak een enorme impact op je dagelijks leven, je sociale contacten en je algehele welzijn. CGT kijkt ook naar hoe je je leven zo kunt inrichten dat de kans op terugval kleiner wordt. Dit gaat over het creëren van een structuur die jou ondersteunt in je herstel.

We kijken naar activiteitenplanning. Wat gaf je vroeger plezier? Zijn die activiteiten nog mogelijk zonder je verslaving? Hoe zorg je voor voldoende rust en ontspanning? Een gebrek aan positieve afleiding maakt de deur voor de verslaving wijd open. Het doel is om je leven weer zo zinvol en bevredigend mogelijk te maken. Zo wordt je leven waardevoller dan de verslaving ooit kon bieden. Als je de juiste ondersteuning zoekt om hierin te slagen, kun je hulp vinden bij verslaving en therapie.

###

Voor wie is CGT bij verslaving geschikt?

Cognitieve gedragstherapie is breed inzetbaar. Het werkt goed bij verschillende soorten verslavingen: middelenverslavingen zoals alcohol of drugs, maar ook gedragsverslavingen zoals gokken, internetgebruik of koopverslaving. Het is vooral geschikt voor jou als je gemotiveerd bent om actief aan de slag te gaan met je denkpatronen en gedrag. Er zijn diverse therapievormen die kunnen helpen, zoals therapie voor verslaving.

###.

De therapie vraagt om huiswerk en inzet tussen de sessies door. Je bent actief bezig met het veranderen van ingesleten gewoonten. Als je behoefte hebt aan concrete, stapsgewijze begeleiding naar duurzaam herstel, dan biedt CGT een solide raamwerk. Het geeft je de tools om de controle terug te pakken en de regie over je eigen leven weer stevig in handen te nemen.

Veelgestelde vragen over CGT en verslaving

Hoe lang duurt een traject van cognitieve gedragstherapie voor verslaving?

De duur verschilt sterk per persoon en de ernst van de verslaving. Vaak zie je dat een traject voor hulp bij stoppen met verslaving tussen de 12 en 20 sessies ligt. Het is maatwerk. De intensiteit neemt vaak af naarmate je meer grip krijgt op je patronen.

Belangrijke links

Voor een uitgebreide blik op Cognitieve gedragstherapie verslaving, raadpleeg deze geselecteerde bronnen.

• Effectiviteit van cognitieve gedragstherapie en acceptance and …

Is CGT alleen gericht op het stoppen met de verslaving?

Nee, het gaat veel verder. Het stoppen is het eerste doel. Daarna richt CGT zich op het aanpakken van de onderliggende oorzaken van het gedrag, het verbeteren van je emotionele regulatie en het bouwen van een toekomstbestendig leven zonder de verslaving.

Wat als ik terugval tijdens de therapie?

Een terugval is geen falen; het is een leermoment. In CGT bespreken we een terugval altijd zonder oordeel. We analyseren wat er gebeurde, welke gedachte of situatie je overviel, en passen de strategieën aan. Dit helpt om de volgende keer sterker te staan.

Kan CGT ook helpen bij co-morbiditeit (dubbele diagnose)?

Jazeker. Veel mensen met een verslaving kampen ook met bijvoorbeeld angst of depressie. CGT is zeer effectief gebleken omdat het beide kanten – het verslavingsgedrag én de onderliggende psychische klachten – gelijktijdig kan aanpakken.