Diagnose stellen verslaving

Het belang van een heldere diagnose

Waarom is die officiële erkenning, die diagnose, zo belangrijk? Simpel gezegd: een diagnose is de sleutel die de deur opent naar de juiste hulp. Zonder een duidelijke classificatie blijf je misschien doormodderen met ongeschikte aanpakken. Denk aan het proberen een probleem op te lossen zonder de onderliggende oorzaak te kennen. Een professionele diagnose biedt helderheid over de aard en de ernst van jouw situatie. Het helpt jou en de hulpverlener om te bepalen welke stappen het meest effectief zijn voor jouw persoonlijke herstelweg.

Verslaving, meer dan alleen een gewoonte

Veel mensen worstelen met het label ‘verslaving’. Je denkt misschien: “Het is slechts een slechte gewoonte,” of “Ik heb het onder controle, ik stop morgen.” Maar verslaving is een complexe aandoening van de hersenen. Het gaat verder dan wilskracht. Wanneer je merkt dat je ondanks negatieve gevolgen toch doorgaat met bepaald gedrag, dan is er sprake van een patroon dat professionele aandacht verdient. Het onderscheid maken tussen problematisch gebruik en een klinische verslaving is cruciaal voor de verdere aanpak van jouw verslavingsproblematiek.

Hoe verloopt de diagnoseprocedure?

Het stellen van een diagnose verslaving is zelden een snelle check. Het is een zorgvuldig samenspel van gesprekken en observaties. Een professional, vaak een verslavingsarts of een gespecialiseerde psycholoog, neemt hier de tijd voor. Ze kijken niet alleen naar het gedrag zelf, maar ook naar hoe dit gedrag jouw dagelijks leven raakt.

VIDEO: De waarheid over Dave’s Roelvink ontkenning van verslaving

Het intakegesprek: jouw verhaal centraal

Het eerste contact is vaak een uitgebreid intakegesprek. Dit is jouw kans om jouw verhaal te delen, zonder oordeel. De hulpverlener zal verschillende gebieden in jouw leven onderzoeken. Denk hierbij aan:

• De frequentie en hoeveelheid van het gebruik of de activiteit.

• Wanneer het gedrag is begonnen en hoe het is geëscaleerd.

• De impact op je werk, relaties en financiën.

• Eventuele eerdere pogingen om te stoppen of te minderen.

• De aanwezigheid van ontwenningsverschijnselen wanneer je stopt.

Het is belangrijk dat je zo eerlijk mogelijk bent in dit stadium. De informatie die je deelt, vormt de basis voor een nauwkeurige inschatting.

Het gebruik van classificatiesystemen

Om tot een eenduidige diagnose te komen, maken professionals gebruik van internationaal erkende systemen. In Nederland wordt vaak gekeken naar de criteria uit de DSM-5 (Diagnostisch en Statisch Handboek voor Psychische Stoornissen). Dit handboek bevat specifieke criteria voor verschillende vormen van middelenafhankelijkheid en gedragsverslavingen.

Bij het vaststellen van een diagnose bij verslaving, letten clinici op symptomen zoals: het verlies van controle over het gebruik, aanhoudende behoefte ondanks negatieve gevolgen, en de ontwikkeling van tolerantie of ontwenningsverschijnselen; als u hulp zoekt, kunt u meer lezen over de behandeling verslaving.

• Sterk verlangen (craving) naar het middel of de activiteit.

• Minder controle over de frequentie of de duur van het gebruik.

• Tolerantieontwikkeling: je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect.

• Ontwenningsverschijnselen bij het stoppen.

• Het blijven gebruiken ondanks dat je weet dat het schadelijk is.

De intensiteit en het aantal symptomen dat je vertoont, bepalen de ernst van de verslaving (licht, matig of ernstig).

Als je vermoedt dat je of iemand die je kent hiermee worstelt, is het belangrijk om te weten waar je kunt de juiste hulp vinden voor verslavingsbehandeling.

Onderscheid maken: verslaving versus co-morbiditeit

Een cruciaal onderdeel van het diagnostisch proces verslaving is het uitsluiten of vaststellen van co-morbiditeit. Dit betekent dat je naast de verslaving ook andere psychische problemen ervaart. Angststoornissen, depressie, trauma of een persoonlijkheidsstoornis komen vaak samen voor met verslaving. Dit wordt ook wel dubbele diagnose genoemd.

Het is essentieel om dit tijdig te identificeren. Waarom? Omdat de behandeling van de verslaving anders moet lopen als er bijvoorbeeld ook sprake is van een ernstige depressie. De aanpak moet beide aspecten tegelijkertijd adresseren, anders is de kans op terugval groter. Een grondige psychologische screening helpt om dit complexe beeld in kaart te brengen.

Wat als de diagnose ‘geen verslaving’ is?

Stel, na alle gesprekken komt de professional tot de conclusie dat er geen sprake is van een klinische verslaving volgens de gestelde criteria. Dit is geen mislukking; het is nog steeds waardevolle informatie. Het betekent dat het gedrag, hoewel het jou zorgen baart, binnen de categorie ‘problematisch gebruik’ valt, of dat er andere, onderliggende oorzaken zijn voor jouw patronen.

Zelfs zonder een formele diagnose wijst dit erop dat er iets in jouw leven aandacht nodig heeft. Je kunt dan nog steeds baat hebben bij coaching, leefstijlinterventies of therapie gericht op het aanleren van gezondere copingmechanismen. De focus verschuift dan van ‘genezen van een ziekte’ naar ‘verbeteren van de kwaliteit van leven’.

Jouw rol in het diagnostisch proces

Onthoud goed: jij bent de expert van jouw eigen ervaring. Hoewel de professional de tools en kaders aanreikt, is jouw inbreng onmisbaar. Durf je grenzen aan te geven en vragen te stellen over de onderzochte gebieden. Het is jouw traject.

Effectieve zelfreflectie helpt enorm bij de voorbereiding op het gesprek:

• Noteer concrete voorbeelden van momenten waarop je de controle verloor.

• Breng in kaart welke gevoelens je ervaart vlak voor, tijdens en na het gedrag.

• Identificeer de triggers: welke situaties, mensen of emoties zetten het gedrag in gang?

Deze persoonlijke notities maken het makkelijker voor de diagnosticus om de puzzelstukjes van jouw verhaal te leggen en een juiste verslavingsdiagnose te formuleren.

Veelgestelde vragen over het vaststellen van een verslaving

Belangrijke leesstof

Voor meer inzicht in Diagnose stellen verslaving, bekijk deze handige links.

• Heb ik een verslaving? | Jellinek

Hoe lang duurt het om een diagnose te krijgen?

De initiële intake en het vaststellen van de meest voor de hand liggende diagnose gebeurt vaak binnen de eerste één tot drie afspraken. Als er echter sprake is van complexe co-morbiditeit of een zeldzame vorm van verslaving, kan het diagnostisch onderzoek langer duren om zekerheid te krijgen over alle aspecten.

Heb ik altijd een verwijzing nodig voor een diagnose?

Voor de gespecialiseerde verslavingszorg in Nederland heb je doorgaans geen verwijzing van de huisarts meer nodig voor de eerste stap (de intake). Je mag direct contact opnemen met een instelling voor verslavingszorg. De instelling zal intern bepalen of een formeel diagnostisch traject noodzakelijk is.

Kan ik mijn diagnose zelf stellen?

Je kunt sterke vermoedens hebben en veel zelfonderzoek doen, wat waardevol is. Echter, een officiële, klinische diagnose moet gesteld worden door een gekwalificeerde zorgverlener. Zij gebruiken gestandaardiseerde meetinstrumenten en weten hoe ze onderscheid moeten maken tussen tijdelijke overmatige activiteit en een chronische, behandelbare stoornis.