Ptss en verslaving

De stille link tussen ptss en verslaving

Je bent niet alleen in deze strijd. De verbinding tussen traumaverwerking en het ontwikkelen van een verslavingsgedrag is sterk en complex. Als je iets traumatisch meemaakt, verandert dit hoe jouw hersenen werken. Je zenuwstelsel raakt overprikkeld. Het veilige gevoel verdwijnt. Je lijf blijft in een noodstand staan. Dit is overleven.

Wat doe je dan om die overweldigende emoties – angst, schaamte, de flashbacks – even stil te zetten? Velen zoeken een uitweg. Een snelle, tijdelijke ontsnapping. Dit is waar middelen of gedragingen een rol spelen. Denk aan alcohol, drugs, maar ook aan dwangmatig gokken of overmatig eten. Ze bieden een moment van rust. Ze dempen de herinneringen die te pijnlijk zijn om te voelen. Dit noemen we zelfmedicatie bij trauma.

Waarom juist middelen?

Als jouw systeem constant ‘aan’ staat, zoek je naar een schakelaar. Middelen lijken die schakelaar te bieden. Ze veranderen tijdelijk jouw chemie. Hierdoor voel je de angst minder intens. Dit proces lijkt een oplossing, maar het creëert een nieuw, even groot probleem: de ontwikkeling van een verslaving.

De cyclus is verraderlijk. Eerst verlicht het middel de ptss-symptomen. Daarna wordt het middel zelf de bron van problemen. Je hebt het middel nodig om je ‘normaal’ te voelen, niet alleen om de trauma-effecten te onderdrukken. Je raakt gevangen in een dubbele diagnose: ptss en dubbele diagnose.

De fysieke en mentale tol van trauma

Trauma laat diepe sporen achter in jouw systeem. Het gaat verder dan alleen ‘naar’ zijn van de gebeurtenis. Jouw geheugen werkt anders. Je lichaam herinnert zich wat je geest probeert te vergeten. Dit uit zich op verschillende manieren. Ken jij deze symptomen van ptss?

• Voortdurende alertheid, je bent altijd op je hoede.

• Nachtmerries of slechte slaapkwaliteit.

• Vermijding van situaties die aan het trauma herinneren.

• Moeite met emoties reguleren, snel boos of angstig zijn.

• Het gevoel losgekoppeld te zijn van jezelf of de omgeving.

Deze intense, oncontroleerbare gevoelens maken het verleidelijk om naar een ‘noodrem’ te grijpen. Het is een poging om controle terug te krijgen, zelfs al is die controle gebaseerd op een tijdelijke verdoving.

Hoe verslaving het trauma verergert

Hoewel de intentie bij zelfmedicatie goed lijkt – pijn verminderen – heeft het een keerzijde. Verslaving verstoort de werking van je hersenen nog verder. Het maakt de basisproblemen van ptss erger.

Denk aan:

• Slaaptekort: Verslavende middelen verstoren de REM-slaap. Slechte slaap verergert flashbacks en angstgevoelens enorm.

• Emotionele afstomping: Op de lange termijn dempt het middel niet alleen angst, maar ook positieve gevoelens. Je voelt minder, waardoor herstel moeilijker wordt.

• Schaamte en isolatie: Verslavingsgedrag brengt vaak schaamte met zich mee. Dit isoleert je, terwijl verbinding juist cruciaal is voor herstel van trauma en verslaving.

Het pad naar heling: integratieve aanpak

Het goede nieuws is dat je dit patroon kunt doorbreken. Het vereist echter een aanpak die beide problemen tegelijkertijd aanpakt. Het heeft geen zin de verslaving te behandelen zonder naar het onderliggende trauma te kijken. Net zo min heeft het zin het trauma te behandelen als je nog dagelijks vecht tegen de drang naar je middel.

Een effectieve behandeling richt zich op de basis: stabilisatie en veiligheid. Je leert eerst omgaan met de heftige gevoelens die het trauma oproept. Dit doe je vaak met therapieën die specifiek gericht zijn op traumaverwerking.

Belangrijke pijlers in de behandeling van ptss en verslaving

Wat helpt jou om deze dubbele strijd aan te gaan? Professionals zetten vaak in op specifieke, bewezen methoden.

• Traumagerichte therapieën: Denk hierbij aan EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) of Cognitieve Verwerkingstherapie (CVT). Deze methoden helpen je om de traumatische herinneringen anders te verwerken, zodat ze hun lading verliezen.

• Verslavingsbehandeling: Dit omvat vaak een detoxfase, gevolgd door therapie gericht op het veranderen van gedragspatronen en het leren omgaan met ontwenningsverschijnselen.

• Dialectische Gedragstherapie (DGT): DGT is ontzettend waardevol voor het aanleren van vaardigheden voor emotieregulatie. Je leert hoe je heftige emoties doorstaat zonder terug te vallen op destructief gedrag.

• Ondersteuning en gemeenschap: Je hebt mensen nodig die snappen wat je doormaakt. Zowel zelfhulpgroepen voor trauma als voor verslaving bieden een veilige plek om je verhaal te delen en steun te ontvangen. Het doorbreken van isolatie is essentieel.

Het aanpakken van chronische ptss en gelijktijdige verslaving is een marathon, geen sprint. Wees mild voor jezelf in dit proces. Elke kleine stap voorwaarts verdient erkenning. Voor meer informatie over deze complexe problematiek, lees hier meer over de symptomen, oorzaken en hulp bij depressie en verslaving.

Zelfzorg als fundament

Naast professionele hulp ligt er veel kracht in wat jij zelf dagelijks doet. Jouw lichaam heeft tijdens het trauma zijn veiligheid verloren. Je moet het nu stap voor stap laten zien dat het weer veilig is. Gelukkig zijn er diverse manieren om dit proces te ondersteunen, bekijk hulp en herstel bij trauma en verslaving voor meer informatie.

###

Focus op het ankeren in het hier en nu:

• Ademhalingsoefeningen: Diepe, rustige ademhaling activeert je kalmerende zenuwstelsel. Dit is een directe tegenhanger van de vecht-of-vluchtreactie.

• Beweging: Milde, regelmatige lichaamsbeweging helpt om vastzittende spanning kwijt te raken. Je hoeft geen marathon te lopen; een dagelijkse wandeling doet al wonderen voor stressvermindering bij trauma.

• Routines: Vasthouden aan regelmatige eet- en slaaptijden geeft structuur. Structuur is een krachtige tegenhanger van de chaos die trauma veroorzaakt.

Jouw veerkracht is groter dan je nu misschien voelt. Het erkennen van de dubbele strijd is de eerste, moedige stap naar een leven waarin jij de regie hebt, zonder de noodzaak om te vluchten in middelen.

Veelgestelde vragen over ptss en verslaving

Wat is het grootste risico bij het behandelen van ptss terwijl iemand nog verslaafd is?

Het grootste risico is dat de behandeling van het trauma te intens wordt zonder dat de persoon de middelen heeft om de bijbehorende emoties op te vangen. Dit kan leiden tot terugval in verslavend gedrag of zelfs een verergering van de ptss-symptomen. Daarom is een gecoördineerde, stapsgewijze aanpak cruciaal.

Hoe lang duurt het herstel van een dubbele diagnose?

Er is geen vaste tijdlijn. Herstel is een individueel proces. De duur hangt af van de ernst van het trauma, de duur en aard van de verslaving, en hoe consistent je deelneemt aan de therapie. Wees geduldig; structurele verbeteringen komen vaak na maanden van consistente inspanning.

Kan ik een traumaverwerkende therapie doen als ik nog niet volledig nuchter ben?

Dit verschilt per therapeut en de gekozen methode. Veel therapeuten adviseren eerst stabilisatie en een periode van onthouding (detox) voordat ze starten met diepgaande traumatechnieken zoals EMDR. Dit zorgt ervoor dat je mentaal stabiel genoeg bent om de herinneringen veilig te verwerken.

Wat is co-occurring disorder?

Co-occurring disorder is de Engelse term voor dubbele diagnose. Dit betekent dat iemand tegelijkertijd kampt met een psychische stoornis (zoals ptss) én een middelenafhankelijkheid of verslavingsprobleem. De twee aandoeningen beïnvloeden elkaar voortdurend.