Verslaving symptomen

De eerste tekenen herkennen

Verslaving manifesteert zich niet altijd met luide alarmbellen. Vaak sluipen de eerste tekenen onopgemerkt jouw dagelijks leven binnen. Het gaat niet alleen om het gebruik van een middel, zoals alcohol of drugs, of een bepaald gedrag, zoals gokken of gamen. Het gaat om de verandering in hoe jij met dat middel of gedrag omgaat. Jouw relatie met datgene wat je verslavend vindt, verandert langzaam, maar zeker.

Verlies van controle

Een van de meest sprekende vroege verslavingssymptomen is het verlies van controle. Je merkt dat je meer gebruikt of meer tijd besteedt aan het gedrag dan je van plan was. Misschien neem je je voor om maar één glas wijn te drinken, maar eindig je met vier. Of je besluit slechts een halfuurtje online te spelen, maar de uren vliegen voorbij zonder dat je het merkt. Dit gevoel van ‘vastzitten’ in een patroon is een belangrijk signaal.

• Je gebruikt vaker of meer dan je oorspronkelijk wilde.

• Pogingen om te minderen of te stoppen mislukken keer op keer.

• Je besteedt onverwacht veel tijd aan het verkrijgen, gebruiken, of herstellen van de effecten.

Dwingende behoefte (craving)

De drang, of craving, is een krachtige motor achter verslaving. Dit is een intense, bijna fysieke wens om het middel of gedrag te ervaren. Het is alsof jouw lichaam en geest schreeuwen om die specifieke ‘beloning’. Je gedachten draaien steeds vaker om dat ene ding. Je merkt dat je activiteiten plant rondom het moment van gebruik. Dit is een duidelijk teken dat de afhankelijkheid zich vormt.

Fysieke en psychische veranderingen

Naarmate de verslaving vordert, zie je vaak dat de symptomen zich uitbreiden naar andere gebieden van jouw leven. Het gaat niet langer alleen om het moment van gebruik, maar om de gevolgen daarvan. Als je merkt dat de verslaving een grip op je leven krijgt, is het belangrijk om te weten dat er hulp en herstel mogelijk is.

###

Tolerantieontwikkeling

Wanneer je lichaam went aan de aanwezigheid van het middel of de activiteit, heb je meer nodig om hetzelfde effect te bereiken. Dit noemen we tolerantie. Wat vroeger voldoende was om je ontspannen of gelukkig te voelen, werkt nu niet meer. Je zoekt hogere doses of intensere vormen van het gedrag. Het is een sluipend proces waarbij de lat steeds hoger komt te liggen. Het begrijpen van tolerantieverschijnselen bij verslaving helpt je de ernst van de situatie in te zien.

Ontwenningsverschijnselen

Ontwenning is de lichamelijke of psychische reactie wanneer je probeert te stoppen of minder te gebruiken. Dit is een zeer duidelijk signaal dat jouw systeem afhankelijk is geworden. De aard van de symptomen verschilt sterk per verslaving.

Denk bij middelen aan:

• Lichamelijke onrust, trillen of zweten.

• Slaapproblemen of juist extreme vermoeidheid.

• Prikkelbaarheid, angst of depressieve gevoelens.

Bij gedragsverslavingen, zoals een gokverslaving, kunnen ontwenningsverschijnselen zich uiten in extreme rusteloosheid, een constant ‘aan’ staan in je hoofd, of paniekaanvallen als je niet bezig kunt zijn met het gedrag.

Negeren van sociale en maatschappelijke gevolgen

Je merkt dat jouw verslavende patroon negatieve gevolgen heeft voor jouw omgeving, maar je gaat hier toch mee door. Dit is een pijnlijk, maar belangrijk kenmerk van verslaving. Je blijft gebruiken, ondanks de problemen.

Welke problemen zie je mogelijk?

• Relaties met partner, familie of vrienden verslechteren.

• Problemen op het werk of school, zoals te laat komen of slechte prestaties.

• Financiële problemen ontstaan door het geld dat aan het gebruik opgaat.

• Je trekt je terug uit hobby’s of sociale activiteiten die je vroeger leuk vond.

Dit terugtrekken is vaak een poging om jouw gedrag te verbergen. Je creëert een cocon van geheimhouding rondom jouw gebruik.

De rol van emoties en denken

Verslaving is diep verweven met jouw emotionele leven. Het middel of gedrag wordt vaak een (verkeerde) manier om met moeilijke gevoelens om te gaan. Het is een manier om te ontsnappen aan pijn, stress of verveling.

Escapisme als hoofddoel

Vroeger gebruikte je misschien om te ontspannen na een lange dag. Nu gebruik je omdat je je anders niet goed voelt, of omdat je bang bent voor de emoties die opkomen als je nuchter bent. Het zoeken naar verlichting wordt de primaire drijfveer. Dit is een vorm van emotionele afhankelijkheid die net zo sterk kan zijn als fysieke afhankelijkheid.

Minimaliseren en rationaliseren

Om jezelf en anderen te overtuigen dat alles onder controle is, ga je je gedrag bagatelliseren. Dit noemen we rationaliseren. Je verzint redenen waarom je nu eenmaal zoveel moet drinken of waarom die paar uurtjes gamen echt nodig waren voor jouw ‘ontspanning’. Deze manieren van denken kunnen wijzen op het herkennen van symptomen van verslaving.

Zinnen die je jezelf misschien vaak hoort zeggen, zijn:

• “Ik kan stoppen wanneer ik wil, ik doe het nu even niet.”

• “Iedereen doet dit wel een beetje.”

• “Het is de enige manier waarop ik met deze stress omga.”

Deze gedachten dienen als een schild om de harde waarheid van de verslaving te vermijden. Het ontkennen van de ernst is een klassiek symptoom.

Wanneer is er sprake van een echte verslaving?

Niet elk ongewenst gedrag is direct een verslaving. De diagnose wordt vaak gesteld wanneer een meerderheid van de hierboven genoemde symptomen aanwezig is en jouw functioneren structureel verstoord raakt. De DSM-5, het handboek voor psychiatrische stoornissen, hanteert specifieke criteria, maar in de praktijk gaat het om de mate van lijden en verlies van vrijheid.

Jouw vrijheid staat centraal. Een verslaving betekent dat jij niet meer de baas bent over jouw keuzes rondom dat ene middel of gedrag. Het neemt de regie over. Als je merkt dat je gedrag vertoont dat je vroeger verafschuwde, of als je merkt dat je een leugenachtige of geheime kant ontwikkelt om jouw gebruik te beschermen, dan is het tijd om dit serieus te nemen.

Veelgestelde vragen over verslavingssymptomen

Wat is het verschil tussen gewoonte en verslaving?

Een gewoonte is iets wat je vaak doet, maar waar je makkelijk mee kunt stoppen zonder ernstige fysieke of psychische ontwenning. Bij een verslaving ervaar je een dwingende drang, verlies je controle en ondervind je negatieve gevolgen terwijl je toch doorgaat.

Kan ik verslaafd zijn aan iets waar ik niet fysiek ziek van word?

Jazeker. Er zijn gedragsverslavingen, zoals internetverslaving of werkverslaving. Deze zijn psychisch verslavend. Je ervaart dan geen fysieke ontwenningsverschijnselen zoals bij alcohol, maar wel ernstige mentale onrust, angst of paniek als je het gedrag niet kunt uitoefenen.

Wanneer moet ik hulp zoeken voor verslavingssymptomen?

Je moet hulp zoeken op het moment dat je zelf merkt dat je de controle kwijt bent, jouw gezondheid of relaties eronder lijden, of wanneer je merkt dat je steeds meer middelen of tijd nodig hebt om hetzelfde effect te bereiken. Wacht niet tot de situatie onhoudbaar is; hoe eerder je hulp zoekt, hoe lichter de weg naar herstel vaak is.